Iemand is overleden, wat moet je nu regelen? - Sonja de Graaf Uitvaartzorg

Als iemand overlijdt, komt er in korte tijd veel op je af. Verdriet en ongeloof lopen door elkaar heen met heel praktische vragen. Wie moet je bellen? Wat gebeurt er met je dierbare? Moet je meteen weten of het een begrafenis of crematie wordt? Wanneer moet de rouwkaart klaar zijn? En hoeveel moet er eigenlijk op de eerste dag al geregeld worden?

Het antwoord op die laatste vraag is gelukkig: veel minder dan je misschien denkt.

Een uitvaart wordt stap voor stap geregeld. Sommige dingen moeten vrij snel gebeuren, andere keuzes kunnen rustig een dag of een paar dagen wachten.

In deze blog leg ik uit wat er gebeurt nadat iemand is overleden, welke beslissingen als eerste nodig zijn en hoe de dagen daarna meestal verlopen.

Eerst stelt een arts het overlijden vast

Wanneer iemand thuis overlijdt, moet een arts het overlijden officieel vaststellen. Meestal is dat de eigen huisarts of, buiten kantooruren, een arts van de huisartsenpost.

Overlijdt iemand in een ziekenhuis, hospice of zorginstelling, dan wordt dit doorgaans vanuit de instelling geregeld.

Pas daarna kan de uitvaartverzorging worden gestart.

Je mag overigens ook eerder al contact met mij opnemen. Bijvoorbeeld wanneer je niet weet wie je moet bellen of wat er op dat moment van je wordt verwacht. Dan kan ik uitleggen wat de eerstvolgende stap is.

Je hoeft op dat moment nog geen idee te hebben hoe de uitvaart eruit moet gaan zien. Dat komt later.

Wat moet er in de eerste uren gebeuren?

Na een overlijden zijn er een paar praktische zaken die als eerste aandacht nodig hebben. Allereerst hoe is het met jullie?

En pas dan bespreken we waar je dierbare is overleden, of er wensen bekend zijn en waar hij of zij de komende dagen zal worden opgebaard. Ook de laatste verzorging en kleding komen aan de orde. Misschien had iemand zelf al aangegeven wat hij of zij graag wilde dragen. Als dat niet zo is, kan de familie rustig iets uitzoeken.

Verder wordt gekeken naar bijvoorbeeld:

de laatste verzorging;
kleding;
een kist of uitvaartmand;
de plaats van opbaring;
vervoer;
de benodigde gegevens en documenten;
een eventuele uitvaartverzekering;
en de datum en locatie van het afscheid.

Een aantal keuzes hangt met elkaar samen. Om een datum en locatie vast te kunnen leggen, moet bijvoorbeeld meestal vrij snel duidelijk worden of iemand begraven of gecremeerd zal worden. Als die wens bekend is, geeft dat richting.

Is er niets vastgelegd of uitgesproken, dan bespreken we rustig wat de mogelijkheden zijn.

Bij begraven kijken we onder andere naar een begraafplaats, het soort graf en de mogelijkheden voor het afscheid. Bij cremeren kijken we welk crematorium passend is en waar en hoe de afscheidsbijeenkomst kan plaatsvinden.

Muziek, bloemen, teksten en andere details hoeven op de eerste dag nog niet gekozen te worden.

Daar is later ruimte voor.

Waar wordt iemand opgebaard?

Een van de eerste keuzes is de plek waar je dierbare tot aan de uitvaart zal verblijven.

Dat kan bijvoorbeeld thuis zijn, in een uitvaartcentrum of in een 24-uurskamer.

Sommige mensen vinden het heel fijn om hun dierbare nog een aantal dagen thuis te hebben. Het geeft hen de mogelijkheid om op hun eigen momenten even binnen te lopen, erbij te zitten of nog iets te zeggen.

Voor anderen voelt een uitvaartcentrum juist prettiger.

Er is hierin geen goede of verkeerde keuze.

Wel zijn er praktische zaken om rekening mee te houden, zoals de omstandigheden rondom het overlijden, de mogelijkheden op een locatie en de manier waarop iemand opgebaard kan worden.

Ook bij de laatste verzorging mag de familie, als zij dat wil, betrokken zijn. Dat kan heel waardevol zijn, maar het hoeft vanzelfsprekend niet.

We kijken steeds naar wat bij jullie past.

Zijn er uitvaartwensen bekend?

Sommige mensen hebben hun uitvaartwensen uitgebreid vastgelegd. Anderen hebben ooit een paar opmerkingen gemaakt.

“Ik wil absoluut niet in een kerk.”

“Doe maar geen zwarte auto.”

“Dat ene liedje moet gedraaid worden.”

Of simpelweg:

“Maak er alsjeblieft niet te veel poespas van.”

Ook zulke opmerkingen kunnen belangrijke aanwijzingen zijn.

Daarom kijken we tijdens de gesprekken of er een wilsbeschikking, wensenboekje of andere vastgelegde informatie is. Maar we praten vooral ook over wat iemand tijdens zijn of haar leven heeft verteld.

Zijn er helemaal geen wensen bekend?

Dan hoeft dat geen probleem te zijn.

Door te praten over wie iemand was, ontstaat vaak al snel een beeld.

Was iemand uitbundig of juist bescheiden? Hield hij van veel mensen om zich heen of liever van een klein gezelschap? Welke muziek hoorde bij haar? Waar werd iemand blij van? Wat paste juist totaal niet?

Die informatie is vaak minstens zo waardevol als een ingevuld wensenformulier.

Hoe zit het met de uitvaartverzekering?

Als er een uitvaartverzekering is, is het verstandig om eerst goed te kijken wat er daadwerkelijk verzekerd is.

Dat verschilt per polis.

Soms is er een geldbedrag verzekerd. Bij andere verzekeringen zijn bepaalde diensten of producten opgenomen.

Daarom bekijken we de polis voordat er conclusies worden getrokken over wat wel of niet mogelijk is.

Ook de kosten van de uitvaart worden gedurende het regelen inzichtelijk gemaakt. Niet iedere keuze die mogelijk is, hoeft gemaakt te worden.

Een persoonlijke uitvaart zit niet per definitie in dure bloemen, een bijzondere auto of een groot programma. Juist kleine dingen kunnen veel betekenis hebben.

Daarna krijgt het afscheid langzaam vorm

Wanneer de eerste noodzakelijke zaken geregeld zijn, ontstaat er meer ruimte om over het afscheid zelf na te denken.

Dat is meestal ook het moment waarop onze gesprekken veranderen.

Naast praktische vragen komen er verhalen op tafel.

Over jullie vader die altijd hetzelfde grapje maakte.

Over moeder die geen verjaardag voorbij liet gaan zonder haar bekende taart.

Over een partner die iedere ochtend als eerste de radio aanzette.

Of over die ene vakantie, een hobby, een uitspraak of muzieknummer dat iedereen onmiddellijk met hem of haar verbindt.

Juist uit die verhalen ontstaat een persoonlijk afscheid. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn.

Een uitvaart kan plaatsvinden in een aula of kerk, maar ook op een andere locatie die beter bij iemand past.

Het kan een uitgebreide bijeenkomst zijn met sprekers, muziek en beelden. Maar een klein samenzijn met een paar dierbare mensen kan minstens zo passend zijn.

Er bestaat geen vaste formule voor een goed afscheid.

Het belangrijkste is dat je degene van wie je afscheid neemt erin herkent.

De rouwkaart

Zodra de datum, tijd en locatie duidelijk zijn, kan de rouwkaart worden gemaakt.

Ook daarin kunnen we iets laten terugkomen van degene die is overleden.

Soms is dat een mooie foto. Soms een gedicht, een uitspraak of een paar eenvoudige woorden.

Samen kijken we naar de tekst, de indeling en alle praktische informatie die op de kaart moet komen.

Ook de uitstraling hoeft niet standaard te zijn. Een rouwkaart kan ingetogen en klassiek zijn, maar net zo goed kleurrijk, modern of heel eenvoudig.

Het is vaak het eerste moment waarop familie en vrienden horen dat iemand is overleden. Daarom is het belangrijk dat de informatie klopt, maar ook dat de kaart goed voelt voor de familie.

De inhoud van de afscheidsbijeenkomst

In de dagen daarna wordt het programma steeds verder ingevuld.

We bespreken bijvoorbeeld:

welke muziek wordt gedraaid;
of er mensen willen spreken;
of er foto’s of een fotopresentatie worden gebruikt;
welke bloemen passen;
of er een ritueel gewenst is;
hoe het vervoer wordt geregeld;
of er catering is;
of mensen via een livestream kunnen meekijken;
hoe de ruimte wordt ingericht;
of er gelegenheid is om te condoleren;
en hoe de laatste groet of het vertrek eruit zal zien.

En niet alles hoeft.

Een afscheid hoeft geen vol programma te hebben om mooi te zijn. Soms zegt één muziekstuk meer dan vijf toespraken. En soms is een moment van stilte precies wat nodig is.

Mijn rol is daarbij niet om zoveel mogelijk onderdelen aan een uitvaart toe te voegen, maar om uit te leggen wat mogelijk is en samen te kijken wat werkelijk iets toevoegt.

Achter de schermen gebeurt ondertussen veel

Wat nabestaanden vaak niet zien, is hoeveel verschillende partijen bij een uitvaart betrokken kunnen zijn.

Denk aan het crematorium of de begraafplaats, een uitvaartlocatie, verzorgers, vervoerders, een drukker, bloemist, cateraar, geestelijk verzorger of audiovisueel bedrijf.

Al die afspraken moeten op elkaar aansluiten. Tijden worden gecontroleerd, documenten moeten op de juiste plaats terechtkomen en alle betrokkenen moeten weten wat er wanneer van hen wordt verwacht.

Dat organisatorische gedeelte houd ik zoveel mogelijk bij de familie vandaan. Niet omdat jullie nergens over mogen beslissen, juist wel. Maar jullie hoeven niet zelf achter iedere leverancier, afspraak of bevestiging aan.

De dag van de uitvaart

Op de dag van het afscheid moet alles wat we de afgelopen dagen hebben besproken samenkomen.

De ruimte is voorbereid, muziek en beelden zijn gecontroleerd, betrokkenen weten hoe laat ze waar verwacht worden en het verloop van de bijeenkomst is doorgesproken.

Maar ook dan blijft er ruimte. Want een uitvaart is geen voorstelling die exact volgens een draaiboek moet verlopen. Iemand wil misschien onverwacht toch iets zeggen. Of er is behoefte aan een langer moment van stilte. Of tijdens de bijeenkomst voelt iets ineens anders dan vooraf bedacht. Daar moet ruimte voor kunnen zijn.

Mijn taak is om ondertussen het overzicht te houden, zodat jullie dat niet hoeven te doen.

Dus wat moet je dus als eerste regelen na een overlijden?

Als je alle informatie over een uitvaart achter elkaar leest, kan het lijken alsof je binnen een paar uur tientallen beslissingen moet nemen.

Dat is niet zo.

De eerste stappen zijn eigenlijk vrij overzichtelijk:

Een arts stelt het overlijden vast.
Neem contact op met een uitvaartleider.
Bespreek waar je dierbare is en wat er op dat moment als eerste moet gebeuren.

Daarna volgt de rest stap voor stap.

Je hoeft niet meteen alles te weten

Een zin die ik na een overlijden vaak hoor is:

“We weten eigenlijk helemaal niet waar we moeten beginnen.”

Dat is heel begrijpelijk. Je regelt tenslotte niet iedere week een uitvaart. En juist daarom hoef je vooraf ook niet te weten wat er allemaal moet gebeuren.

Dat is een belangrijk onderdeel van mijn vak: weten wat op welk moment geregeld moet worden, welke keuzes haast hebben en welke juist nog even kunnen wachten.

Sommige beslissingen nemen we dezelfde dag. Over andere praten we morgen verder. En gaandeweg ontstaat er steeds meer duidelijkheid.

Jullie kennen degene die is overleden. Jullie kennen de verhalen, de eigenaardigheden, de mensen en de herinneringen.

Ik ken de mogelijkheden, de praktische kant en alles wat er rondom een overlijden en uitvaart geregeld moet worden.

Die twee brengen we samen.

Zo ontstaat er geen “standaard uitvaart”, maar een afscheid dat past bij degene om wie het gaat.

Iemand overleden in Vianen, Utrecht of omgeving?

Is er iemand overleden en weet je op dit moment niet wat je moet doen?

Dan mag je mij bellen.

Je hoeft nog niets te hebben voorbereid. Je hoeft nog geen locatie te weten, geen uitvaartkist te hebben uitgezocht en ook nog niet te weten hoe het afscheid eruit moet zien.

Vertel me eerst maar wat er is gebeurd.

Dan kijken we daarna naar de eerstvolgende stap.

Sonja de Graaf Uitvaartzorg
Uitvaartbegeleiding in Vianen, Utrecht en de regio Rivierenland.

Bij een overlijden ben ik dag en nacht bereikbaar.